Η Παιδεία -ζήτημα ελευθερίας του πνεύματος και ιδρυτική πράξη της έννοιας του Ανθρώπου- είναι θεμελιακή έννοια για τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι βάσισαν πάνω ο αυτή τόσο την ατομική προκοπή όσο και, κυρίως, την ανάπτυξη και ευημερία του συνόλου, της πόλης.
Δικαίωμα της ελεύθερης συνείδησης και προϋπόθεση για τη διαμόρφωση της, η παιδεία και τα ιδεώδη της κατέχουν κεντρική θέση στα έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, όπου τονίζεται η σημασία της για τη σύμμετρη σωματική και πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου, υπογραμμίζεται ο ρόλος της για την πολιτική και πολιτιστική πρόοδο της κοινωνίας και εξαίρεται, εντέλει, η ταύτιση του ονόματος των Ελλήνων με το ελεύθερο και καλλιεργημένο πνεύμα.
Στο βιβλίο αυτό αποδελτιώνονται οι απόψεις των παρακάτω αρχαίων συγγραφέων: Όμηρος, Ησίοδος, Ηράκλειτος, Αισχύλος, Πίνδαρος, Αντίφων Σοφιστής, Σοφοκλής, Εμπεδοκλής, Πρωταγόρας, Ευριπίδης, Θουκυδίδης, Δημόκριτος, Αριστοφάνης, Αντισθένης, Ισοκράτης, Αισχίνης ο Σωκρατικός, Ξενοφών, Πλάτων, Αριστοτέλης, Δημοσθένης, Δημάδης, Αλκιδάμας, Αρχύτας, Μένανδρος, Φιλήμων, Ηρώνδας, Πολύβιος, Ποσειδώνιος, Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Επίκτητος, Πλούταρχος, Λουκιανός, Ηρωδιανός, Φιλόστρατος, Πλωτίνος, Διογένης Λαέρτιος, Ιάμβλιχος, Πρόκλος, Στοβαίος.
